Een intiem afscheid in besloten kring

5 april 2020 by Siska Caneel

Eind januari mocht ik een uitvaart regelen waarbij de familie koos voor een intiem afscheid. Meneer was thuis overleden en door de thuiszorg medewerkers  liefdevol verzorgd. In een zijkamer van het appartement baarden we meneer in zijn zelfgekozen kist op. De familie zorgde voor bloemen en kaarsen. Een kleinzoon ging aan de slag met een ontwerp voor de rouwkaart. Een prachtig en vooral kleurig schilderij stond daarvoor model. We maakten twee kaarten, eerst voor de directe familie en buren en een om na de uitvaart naar alle andere familie, vrienden en kennissen te sturen.

Op de dag van de uitvaart kwamen wij nadat de echtgenote, kinderen en kleinkinderen tijdens een mooie ceremonie afscheid hadden genomen. Samen sloten we de kist. Vervolgens brachten we meneer naar de rouwauto. Buiten stonden de bewoners van het appartementencomplex en enkele vrienden. Ze hadden allen een roos bij zich en vormden een mooie erehaag. Vervolgens liep de familie achter de rouwauto aan tot aan het Crematorium. Een wandeling van een klein half uur. Met respect stapten onderweg fietsers van hun fiets af en stopten er auto’s aan de kant van de weg. Heel indrukwekkend. Bij het crematorium namen ze definitief afscheid. Verdrietig, maar ook heel tevreden liepen ze terug naar huis.  Daar was er warme koffie. Ze waren blij dat ze het op hun eigen manier hadden kunnen doen.

En nu, slechts 2 maanden later kan het bijna niet anders. Ook mensen die hier helemaal niet voor kiezen en het liever heel anders willen hebben geen keuze meer. Afscheid met ruim 20 mensen in het Uitvaartcentrum of crematorium. Anderhalve meter afstand van elkaar houden. Geen handdruk of omhelzing. En ook geen kopje koffie daarna. Kaarten alleen maar achteraf.  En dat is toch wel heel erg schrijnend.  Misschien kiest men voor een speciale afscheidsbijeenkomst voor over een tijdje.  Om te gedenken, herinneringen op te halen en elkaar alsnog tot steun te zijn.

Uitvaart in Corona – tijd

29 maart 2020 by Siska Caneel

Geen gelegenheid om afscheid te nemen, niet de zorgvuldig voorbereide  muzikale dienst in de aula, niet de bloemenzee waarop ze hoopte, niet het mooie ritueel met de linten wat ze zelf bedacht had,  niet de rondrit samen met de hele familie in de grote uitvaart-bus door de natuur langs haar vroegere woonplaatsen, en al helemaal niet de High-tea voor alle vrienden en familie. Stilletjes werd ze door haar kinderen begeleid, naar het crematorium gebracht. Lopend op anderhalve meter van elkaar. Om de beurt namen ze afscheid, legden een briefje, een bloem op haar kist. . Haar kleinzoontje had een zelf geknutseld fantasievriendje meegegeven  zodat oma niet helemaal alleen zou zijn. Geen omhelzing, geen arm om je schouder, wanhopige eenzame tranen.  En zonder kopje koffie weer in de auto op weg naar huis. De rouwkaarten werden achteraf verstuurd In de zomer wanneer het haar geboorte dag is, hoopt de familie, samen een mooi herinneringsfeest te vieren en haar wensen alsnog te laten uitkomen. Laten we met elkaar hopen dat het dan mogelijk is.

Amy en het TranenTasje

16 februari 2020 by Siska Caneel

Het TranenTasje staat weer klaar voor gebruik. Een paar  weken logeerde het bij Amy, een meisje van 9 jaar die haar opa was verloren. Intens verdrietig en bijna ontroostbaar toen ik haar mocht ontmoeten. In overleg met oma mocht ze tijdens de afscheidsceremonie de kaarsjes aansteken en een klein gedichtje opzeggen. Tijdens de drukbezochte condoleance zag ik haar een beetje verloren rondlopen. Ik wenkte haar en gaf haar en haar nichtjes het herinneringsboek “dag Lieve” . En pen en een paar stiften erbij. Vol overgave zag ik ze zitten lezen en schrijven. Zoals afgesproken met de moeder van Amy namen ze later het TranenTasje mee naar huis. Toen ik de familie vanmorgen bezocht werd ik enthousiast door Amy meegetroond. Ze had een prachtige kaarsenstandaard gemaakt, opa getekend, een steentje mooi beschilderd en het knuffelbeestje omarmd. Het herinneringsboek voor opa was druk beschreven, maar dat liet ze niet zien, “dat is iets tussen opa en mij” zei ze, en drukte het stijf tegen zich aan. Ze had in de andere boekjes gekeken en gelezen, en daar met mamma en ook met oma veel over gepraat. Het leek of ze wat moeite had om afscheid van het tasje te nemen. Ze droeg en zette het zelf op de achterbank van mijn auto. Vrolijk zwaaide ze me uit. Het TranenTasje had haar taak weer goed volbracht.  Thuisgekomen heb ik het weer aangevuld. Wachten op een volgende vraag om peuters en kinderen te helpen met het verwerken.

Verstoorde relaties / het verdriet van een moeder

5 december 2019 by Siska Caneel

Zojuist  met Rita haar uitvaartwensen besproken. Ze verblijft in de hospice en heeft niet veel tijd van leven meer. Ze is intens verdrietig. Graag had ze op een goede manier afscheid van haar leven genomen. Van haar dochters, van de kleinkinderen, van haar broer. Ze heeft ze nog wat te zeggen voordat ze haar ogen wil sluiten. Maar er is een dochter die niet komt. Ik vroeg of ze er met mij over wilde praten en ze schudde haar hoofd en zuchtte dat het geen zin meer heeft. Tranen rolden over haar wangen. Zo moe en zo verslagen.

In de hal ontmoet ik twee van haar dochters. We bespreken  de komende uitvaart. Ze zijn verdrietig en ik voel ook boosheid. Ik breng hun derde zus ter sprake. Met ingehouden woede barst een van hen uit. “Die rotzus, jarenlang verpest ze het leven van onze moeder, en nu is het ook nog haar schuld dat moeder het leven niet kan loslaten.” Hun zus blijkt al een aantal jaren geen contact meer met de moeder te hebben. De reden daarvan is onduidelijk . Ondanks vele smeekbedes van de moeder, en pogingen  van anderen hield de dochter haar mond. Kleinkinderen werden geboren, moeder kreeg een geboortekaartje. Op het sturen van vele brieven, kaarten en cadeautjes kwam nooit een reactie.  Toen moeder een jaartje geleden ziek werd hebben de zussen geprobeerd met hun zus te praten, onmogelijk. “mama wilde haar excuses aanbieden voor wat ze eventueel fout gedaan had maar kreeg nooit de kans. Ze heeft zoveel verdriet gehad. Al die verjaardagen, kerstdagen, ze had zo graag haar kinderen en kleinkinderen bij elkaar gehad. Nooit meer was het compleet”

Het blijkt dat er ook vanuit de huisarts en Hospice pogingen zijn gedaan om de dochter bij haar moeder te krijgen. Dochter is onverbiddelijk, zij heeft er geen behoefte aan. Maar haar moeder dan?   Wat is er dan toch gebeurd dat iemand hier zo ogenschijnlijk keihard op reageert? “Mama wil nog tegen haar zeggen dat ze haar vergeeft. Dat ze haar redenen zal hebben. Mamma wil niet dat ze straks spijt van haar gedrag krijgt. Maar hoe moet mijn zus dit straks aan zichzelf en haar kinderen uitleggen?” Huilend klampen ze zich aan elkaar vast. Ik slik een brok uit mijn keel weg. Hun moeder ligt te vechten tegen de dood, ze is er niet klaar voor en wacht op haar dochter.  Waarom doen mensen elkaar dit toch aan?

Een maand later in de aula bij de begraafplaats. Familie en belangstellenden nemen afscheid. Ze spreken mooie woorden, en de dochters hebben samen een mooi ritueel voorbereid. Terwijl ik de aanwezigen welkom heet valt mijn oog op een stel helemaal achterin. Onmiskenbaar de derde dochter van Rita. Ze lijkt op haar zussen. Als de twee dochters naar voren komen voor hun ritueel zien ze hun zus zitten. Even houdt ik mijn adem in. De jongste vraagt dapper aan de aanwezigen of er iemand  is die mee wil helpen bij hun ritueel.  Nee, dat gaat niet gebeuren. Het is een mooie dienst. En terwijl ik de laatste muziek en het defilé aankondig zie ik het stel haastig de zaal verlaten en weg zijn ze.   Zelfs ik voel me boos worden. Waarom kwam ze niet toen haar moeder nog leefde? Rita heeft zo lang tegen de dood gevochten omdat ze haar dochter nog wilde zien en vasthouden. Ik voel haar pijn en voel me zo machteloos.

Lieve Ollie en zijn omi

29 oktober 2019 by Siska Caneel

Het kleine mannetje van pas 4 jaar ( ik noem hem nu Ollie), hielp ons de kist met zijn over-omi naar de uitgang van het verzorgingshuis te rijden. Dapper liep hij voorop, en keek om naar zijn opa, die aan de zijkant liep. Opa knikte goedkeurend naar hem. “Je bent sterk, knap hoor”. Trots filmde zijn pappa deze bijzondere gebeurtenis. Ollie, als oudste achterkleinzoon mocht als enige mee vandaag. Het personeel bewees hun geliefde 95 jarige bewoonster een laatste eer door haar bij de voordeur uitgeleide te doen, raakte ontroerd, En ja, zelfs ik moest even slikken. Even daarvoor had Ollie met zijn tongetje tussen zijn lippen geholpen om de schroeven van de kist te sluiten. In de kist ging een mooie tekening voor omi mee.
De dagen voorafgaande aan de uitvaart had ik een paar maal gevraagd of er een rol zou zijn voor de kleinkinderen en achterkleinkinderen. Een bloem leggen, een kaarsje aansteken, misschien een gedichtje lezen? Steeds werd gezegd dat zoiets niet zou gebeuren, “dat is niks voor ons”. Toen wij de uitvaartkist uit de rouwauto haalden kwam Ollie net aanlopen met zijn mamma. Hij werd er heel verdrietig van zag ik. Maar eenmaal op omi’s kamer kwam er actie. Hij wilde meehelpen. En zo ontstond spontaan waar ik zo op gehoopt had. Bij het crematorium aangekomen begeleide de familie hun moeder oma, en omi lopend naar de aula. Het kleine mannetje liep mee en hield de kist met omi goed in de gaten. Tot mijn verrassing kreeg ik een kleine wijziging op het draaiboek aangereikt. De kleinkinderen die oma de overvolle aula in begeleiden hadden bloemetjes voor alle achterkleinkinderen mee. Kaarsjes werden aangestoken waaronder 1 speciale, voor het nog ongeboren achterkleinkindje.
Muisstil was Ollie tijdens de ceremonie waar ook zijn pappa mooie herinneringen aan omi ophaalde. Toen een foto van hem op omi’s schoot op het scherm kwam wees hij er enthousiast naar. “Kijk, ikke met omi”. Tijdens de lange condoleance keek hij in boekjes en kleurde een kleurplaat van Bruna. Hij liet zich over zijn bolletje aaien door allerlei vreemde mensen en je merkte hem bijna niet. Toen ik naar buiten keek zag ik Ollie met zijn oom buiten rennen en de herfstbladeren voor zich uitschoppen. Wat een mooie herinneringen. Hoezo is een uitvaart niets voor een kind? Betrek ze erbij en luister naar ze. En voor de verwerking daarna hebben wij altijd nog een TranenTasje ter begeleiding.

Vergankelijkheid wandeling 22 september

10 september 2019 by Siska Caneel

Vergankelijkheid wandeling Sonsbeek zondag 22 september

De eerste dag van de herfst 23 september,, is uitgeroepen tot Vergankelijkheid dag
Het idee is om wereldwijd een dag te organiseren waarin je de kans krijgt om stil te staan bij je sterfelijkheid. Het liefst met je geliefden of mensen waarom je geeft.
Een dag om te beseffen dat je leeft, en hoe waardevol dat is. Een dag om met elkaar te praten over de belangrijke dingen waar je zo vaak niet aan toe komt.
Op Vergankelijkheid dag worden burgers uitgenodigd stil te staan bij hun sterfelijkheid. Dat kan op vele manieren. Wat wens je voor jezelf over tien jaar? Maak een bucketlist. Spreek uit hoezeer je om de mensen om je heen geeft, wat ze voor je betekenen. Je denkt extra na over alledaagse vragen, Hoe wil je dat men zich jou herinnert? Kun je daar je leven op aanpassen? Het is goed om eens op te schrijven hoe je testament er uit zou zien. Niet economisch en over geld, maar emotionele stukken, kleding, een boek, je ring? Praten over de manier waarop jij later je uitvaart wilt, zodat je nabestaanden een uitvaart kunnen regelen die echt bij jou past. Leg eventueel een bloemetje op het graf van een oude bekende. Stuur aan een persoon die je eigenlijk nog zoveel wilt zeggen een berichtje of maak een afspraak met iemand die je uit het oog bent verloren. Dit alles voor het te laat is, voor het niet meer kan.
In Arnhem sluit Siska Caneel Uitvaartverzorging zich bij dit mooie thema aan. Op zondag 22 september organiseert zij een Vergankelijkheids-wandeling door park Sonsbeek. Tijdens wandelen kom je vaak tot mooie gesprekken. Tijdens deze wandeling zal ook de Tolad gebruikt worden, De Tolad is een wandelstok waarmee men de as van een overledene kan verstrooien of wegstempelen. In de Tolad deze keer vanzelfsprekend geen as, maar vogelzaad. De mogelijkheid om het lichaam van een dierbare terug te geven aan de natuur spreekt mensen in toenemende mate aan. Men zoekt steeds vaker naar een bijzondere manier om de cirkel van leven en dood weer rond te maken. Tijdens een wandeling met de TOLAD wordt de as van uw dierbare op een respectvolle manier verstrooid. De symboliek van het afscheid wordt gevoeld door het lichter worden van de TOLAD. Zo neemt u stap voor stap afscheid.

Men is welkom om mee te wandelen. Vertrek om 11.00 uur vanaf de watermolen aan de Zypendaalseweg. Deelname is gratis. Na de wandeling kunnen we eventueel een toost uitbrengen op het leven. Opgeven voor deelname aan de wandeling zou fijn zijn, maar is niet verplicht. Mail naar info@caneeluitvaarten.nl

Intens veel verdriet

4 augustus 2019 by Siska Caneel

Hans was 94. “Een man van alle dag” zoals men dat zegt. Een paar maanden geleden hebben zijn vrouw en ik een draaiboek voor de uitvaart gemaakt. Ondanks de hitte dronk en at Hans al een paar weken niet meer. Als de familie me belt is hij net overleden. Ze zullen me terug bellen wanneer de verpleeghuisarts is geweest, om de dood te constateren. Dan pas mag ik actie ondernemen. Zo stap ik een uurtje later op de voordeur af. Paulien, de echtgenote van Hans en hun dochter staan me al op te wachten. Ik condoleer mevrouw en laat ze voorgaan naar de overledene. Op de gang zitten de twee schoonzoons. In de kamer is het druk. In de hectiek tel ik zes kleinkinderen met aanhang, en nog een dochter. Allemaal intens verdrietig. Aan Hans te zien is het sterven niet gemakkelijk gegaan . Gelukkig hebben ze vanmorgen allemaal nog afscheid van hun vader en opa kunnen nemen, begrijp ik uit de verhalen. Dan komen mijn collega’s van de verzorging ter plaatse en verdwijnt de familie stap voor stap naar huis. In de hal beneden wachten Paulien en haar dochters, Het is een hete zondagmiddag en het is in de kamer niet koel te krijgen. Ondanks dat we hadden afgesproken dat Hans op zijn kamer opgebaard zou worden denk ik daar nu anders over. Ik overleg met de echtgenote en dochters, Hans kan beter naar het uitvaartcentrum worden overgebracht, waar een goede koeling aanwezig is. De beslissing ligt uiteindelijk bij de familie, en gelukkig zijn ze het met me eens. We nemen Hans mee. In de koelruimte verzorgen we en leggen we Hans in de gekozen kist.
Tot mijn grote verbazing slaat de familie de uitnodiging om afscheid te komen nemen af. Niemand hoeft nog te komen, ze hadden immers al afscheid genomen? Mijn argument dat Hans er nu veel meer beter en meer ontspannen bij ligt wordt weggewuifd. Het is goed zo. Ze zijn helemaal uit het veld geslagen, en weten niets te zeggen als we toch de uitvaart moeten voorbereiden. Of ik het woord wil doen? Dat kan, want ik heb in het verleden al een aantal gesprekken met Hans en Paulien gehad, een korte levensloop moet lukken. Bloemen? “Bestel maar iets, hij hield van kleuren”. Muziek? Met moeite wordt een door Hans geliefd muziekstuk genoemd. “Zoek jij de rest er maar bij, van de zelfde muzikant is prima” Een bijdrage van de achter kleinkinderen? “moeten die daarbij zijn dan, doe maar niet”. En zo gaat het door. Wat ben ik blij dat we dat draaiboek al hebben. Ik ga regelen, overleg regelmatig en ze vinden alles prima. Wat is dit intens verdrietig.
Bij de uitvaart leggen de achterkleindochters een bloemetje bij opa, de jongetjes steken een kaarsje aan. De muziek is duidelijk herkenbaar en goed zo. De oudste dochter leest een gedichtje. Tijdens de condoleance kleuren de kindjes een kleurplaat en maken een tekening. Bij het afscheid geef ik ze een boekje waarin ze hun gedachten kunnen opschrijven of tekenen. Aan Paulien geef ik informatie over het TranenTasje mee. Wellicht hebben ze er zelf ook nog wat aan. De koffie en cake wordt amper aangesproken, ze krijgen geen hap door hun keel. Bij hun vertrek bedanken ze me voor de mooie dienst, voor de fijne begeleiding en de goede zorgen. Door het raam van het crematorium zie ik ze stilletjes in de auto stappen. Een paar bloemetjes uit het rouwstuk in de hand. Ik hoop dat ze vandaag nog een poosje bij elkaar blijven en elkaar zullen troosten. En zelf ben ik tevreden omdat zij tevreden zijn. Wat een verantwoordelijkheid was dat, om zelf de woorden, de bloemen en de muziek uit te mogen zoeken. En ik ben blij, omdat ik het goed heb kunnen doen, en daarom ben ik zo blij met dit vak. Na een paar weekjes belt Paulien. “Nogmaals veel dank voor de fantastische begeleiding. Zou je binnenkort ook met mij een draaiboek willen maken? Dat is een idee van de kinderen. We waren allemaal heel erg tevreden”.