Verstoorde relaties / het verdriet van een moeder

5 december 2019 by Siska Caneel

Zojuist  met Rita haar uitvaartwensen besproken. Ze verblijft in de hospice en heeft niet veel tijd van leven meer. Ze is intens verdrietig. Graag had ze op een goede manier afscheid van haar leven genomen. Van haar dochters, van de kleinkinderen, van haar broer. Ze heeft ze nog wat te zeggen voordat ze haar ogen wil sluiten. Maar er is een dochter die niet komt. Ik vroeg of ze er met mij over wilde praten en ze schudde haar hoofd en zuchtte dat het geen zin meer heeft. Tranen rolden over haar wangen. Zo moe en zo verslagen.

In de hal ontmoet ik twee van haar dochters. We bespreken  de komende uitvaart. Ze zijn verdrietig en ik voel ook boosheid. Ik breng hun derde zus ter sprake. Met ingehouden woede barst een van hen uit. “Die rotzus, jarenlang verpest ze het leven van onze moeder, en nu is het ook nog haar schuld dat moeder het leven niet kan loslaten.” Hun zus blijkt al een aantal jaren geen contact meer met de moeder te hebben. De reden daarvan is onduidelijk . Ondanks vele smeekbedes van de moeder, en pogingen  van anderen hield de dochter haar mond. Kleinkinderen werden geboren, moeder kreeg een geboortekaartje. Op het sturen van vele brieven, kaarten en cadeautjes kwam nooit een reactie.  Toen moeder een jaartje geleden ziek werd hebben de zussen geprobeerd met hun zus te praten, onmogelijk. “mama wilde haar excuses aanbieden voor wat ze eventueel fout gedaan had maar kreeg nooit de kans. Ze heeft zoveel verdriet gehad. Al die verjaardagen, kerstdagen, ze had zo graag haar kinderen en kleinkinderen bij elkaar gehad. Nooit meer was het compleet”

Het blijkt dat er ook vanuit de huisarts en Hospice pogingen zijn gedaan om de dochter bij haar moeder te krijgen. Dochter is onverbiddelijk, zij heeft er geen behoefte aan. Maar haar moeder dan?   Wat is er dan toch gebeurd dat iemand hier zo ogenschijnlijk keihard op reageert? “Mama wil nog tegen haar zeggen dat ze haar vergeeft. Dat ze haar redenen zal hebben. Mamma wil niet dat ze straks spijt van haar gedrag krijgt. Maar hoe moet mijn zus dit straks aan zichzelf en haar kinderen uitleggen?” Huilend klampen ze zich aan elkaar vast. Ik slik een brok uit mijn keel weg. Hun moeder ligt te vechten tegen de dood, ze is er niet klaar voor en wacht op haar dochter.  Waarom doen mensen elkaar dit toch aan?

Een maand later in de aula bij de begraafplaats. Familie en belangstellenden nemen afscheid. Ze spreken mooie woorden, en de dochters hebben samen een mooi ritueel voorbereid. Terwijl ik de aanwezigen welkom heet valt mijn oog op een stel helemaal achterin. Onmiskenbaar de derde dochter van Rita. Ze lijkt op haar zussen. Als de twee dochters naar voren komen voor hun ritueel zien ze hun zus zitten. Even houdt ik mijn adem in. De jongste vraagt dapper aan de aanwezigen of er iemand  is die mee wil helpen bij hun ritueel.  Nee, dat gaat niet gebeuren. Het is een mooie dienst. En terwijl ik de laatste muziek en het defilé aankondig zie ik het stel haastig de zaal verlaten en weg zijn ze.   Zelfs ik voel me boos worden. Waarom kwam ze niet toen haar moeder nog leefde? Rita heeft zo lang tegen de dood gevochten omdat ze haar dochter nog wilde zien en vasthouden. Ik voel haar pijn en voel me zo machteloos.

Lieve Ollie en zijn omi

29 oktober 2019 by Siska Caneel

Het kleine mannetje van pas 4 jaar ( ik noem hem nu Ollie), hielp ons de kist met zijn over-omi naar de uitgang van het verzorgingshuis te rijden. Dapper liep hij voorop, en keek om naar zijn opa, die aan de zijkant liep. Opa knikte goedkeurend naar hem. “Je bent sterk, knap hoor”. Trots filmde zijn pappa deze bijzondere gebeurtenis. Ollie, als oudste achterkleinzoon mocht als enige mee vandaag. Het personeel bewees hun geliefde 95 jarige bewoonster een laatste eer door haar bij de voordeur uitgeleide te doen, raakte ontroerd, En ja, zelfs ik moest even slikken. Even daarvoor had Ollie met zijn tongetje tussen zijn lippen geholpen om de schroeven van de kist te sluiten. In de kist ging een mooie tekening voor omi mee.
De dagen voorafgaande aan de uitvaart had ik een paar maal gevraagd of er een rol zou zijn voor de kleinkinderen en achterkleinkinderen. Een bloem leggen, een kaarsje aansteken, misschien een gedichtje lezen? Steeds werd gezegd dat zoiets niet zou gebeuren, “dat is niks voor ons”. Toen wij de uitvaartkist uit de rouwauto haalden kwam Ollie net aanlopen met zijn mamma. Hij werd er heel verdrietig van zag ik. Maar eenmaal op omi’s kamer kwam er actie. Hij wilde meehelpen. En zo ontstond spontaan waar ik zo op gehoopt had. Bij het crematorium aangekomen begeleide de familie hun moeder oma, en omi lopend naar de aula. Het kleine mannetje liep mee en hield de kist met omi goed in de gaten. Tot mijn verrassing kreeg ik een kleine wijziging op het draaiboek aangereikt. De kleinkinderen die oma de overvolle aula in begeleiden hadden bloemetjes voor alle achterkleinkinderen mee. Kaarsjes werden aangestoken waaronder 1 speciale, voor het nog ongeboren achterkleinkindje.
Muisstil was Ollie tijdens de ceremonie waar ook zijn pappa mooie herinneringen aan omi ophaalde. Toen een foto van hem op omi’s schoot op het scherm kwam wees hij er enthousiast naar. “Kijk, ikke met omi”. Tijdens de lange condoleance keek hij in boekjes en kleurde een kleurplaat van Bruna. Hij liet zich over zijn bolletje aaien door allerlei vreemde mensen en je merkte hem bijna niet. Toen ik naar buiten keek zag ik Ollie met zijn oom buiten rennen en de herfstbladeren voor zich uitschoppen. Wat een mooie herinneringen. Hoezo is een uitvaart niets voor een kind? Betrek ze erbij en luister naar ze. En voor de verwerking daarna hebben wij altijd nog een TranenTasje ter begeleiding.

Vergankelijkheid wandeling 22 september

10 september 2019 by Siska Caneel

Vergankelijkheid wandeling Sonsbeek zondag 22 september

De eerste dag van de herfst 23 september,, is uitgeroepen tot Vergankelijkheid dag
Het idee is om wereldwijd een dag te organiseren waarin je de kans krijgt om stil te staan bij je sterfelijkheid. Het liefst met je geliefden of mensen waarom je geeft.
Een dag om te beseffen dat je leeft, en hoe waardevol dat is. Een dag om met elkaar te praten over de belangrijke dingen waar je zo vaak niet aan toe komt.
Op Vergankelijkheid dag worden burgers uitgenodigd stil te staan bij hun sterfelijkheid. Dat kan op vele manieren. Wat wens je voor jezelf over tien jaar? Maak een bucketlist. Spreek uit hoezeer je om de mensen om je heen geeft, wat ze voor je betekenen. Je denkt extra na over alledaagse vragen, Hoe wil je dat men zich jou herinnert? Kun je daar je leven op aanpassen? Het is goed om eens op te schrijven hoe je testament er uit zou zien. Niet economisch en over geld, maar emotionele stukken, kleding, een boek, je ring? Praten over de manier waarop jij later je uitvaart wilt, zodat je nabestaanden een uitvaart kunnen regelen die echt bij jou past. Leg eventueel een bloemetje op het graf van een oude bekende. Stuur aan een persoon die je eigenlijk nog zoveel wilt zeggen een berichtje of maak een afspraak met iemand die je uit het oog bent verloren. Dit alles voor het te laat is, voor het niet meer kan.
In Arnhem sluit Siska Caneel Uitvaartverzorging zich bij dit mooie thema aan. Op zondag 22 september organiseert zij een Vergankelijkheids-wandeling door park Sonsbeek. Tijdens wandelen kom je vaak tot mooie gesprekken. Tijdens deze wandeling zal ook de Tolad gebruikt worden, De Tolad is een wandelstok waarmee men de as van een overledene kan verstrooien of wegstempelen. In de Tolad deze keer vanzelfsprekend geen as, maar vogelzaad. De mogelijkheid om het lichaam van een dierbare terug te geven aan de natuur spreekt mensen in toenemende mate aan. Men zoekt steeds vaker naar een bijzondere manier om de cirkel van leven en dood weer rond te maken. Tijdens een wandeling met de TOLAD wordt de as van uw dierbare op een respectvolle manier verstrooid. De symboliek van het afscheid wordt gevoeld door het lichter worden van de TOLAD. Zo neemt u stap voor stap afscheid.

Men is welkom om mee te wandelen. Vertrek om 11.00 uur vanaf de watermolen aan de Zypendaalseweg. Deelname is gratis. Na de wandeling kunnen we eventueel een toost uitbrengen op het leven. Opgeven voor deelname aan de wandeling zou fijn zijn, maar is niet verplicht. Mail naar info@caneeluitvaarten.nl

Intens veel verdriet

4 augustus 2019 by Siska Caneel

Hans was 94. “Een man van alle dag” zoals men dat zegt. Een paar maanden geleden hebben zijn vrouw en ik een draaiboek voor de uitvaart gemaakt. Ondanks de hitte dronk en at Hans al een paar weken niet meer. Als de familie me belt is hij net overleden. Ze zullen me terug bellen wanneer de verpleeghuisarts is geweest, om de dood te constateren. Dan pas mag ik actie ondernemen. Zo stap ik een uurtje later op de voordeur af. Paulien, de echtgenote van Hans en hun dochter staan me al op te wachten. Ik condoleer mevrouw en laat ze voorgaan naar de overledene. Op de gang zitten de twee schoonzoons. In de kamer is het druk. In de hectiek tel ik zes kleinkinderen met aanhang, en nog een dochter. Allemaal intens verdrietig. Aan Hans te zien is het sterven niet gemakkelijk gegaan . Gelukkig hebben ze vanmorgen allemaal nog afscheid van hun vader en opa kunnen nemen, begrijp ik uit de verhalen. Dan komen mijn collega’s van de verzorging ter plaatse en verdwijnt de familie stap voor stap naar huis. In de hal beneden wachten Paulien en haar dochters, Het is een hete zondagmiddag en het is in de kamer niet koel te krijgen. Ondanks dat we hadden afgesproken dat Hans op zijn kamer opgebaard zou worden denk ik daar nu anders over. Ik overleg met de echtgenote en dochters, Hans kan beter naar het uitvaartcentrum worden overgebracht, waar een goede koeling aanwezig is. De beslissing ligt uiteindelijk bij de familie, en gelukkig zijn ze het met me eens. We nemen Hans mee. In de koelruimte verzorgen we en leggen we Hans in de gekozen kist.
Tot mijn grote verbazing slaat de familie de uitnodiging om afscheid te komen nemen af. Niemand hoeft nog te komen, ze hadden immers al afscheid genomen? Mijn argument dat Hans er nu veel meer beter en meer ontspannen bij ligt wordt weggewuifd. Het is goed zo. Ze zijn helemaal uit het veld geslagen, en weten niets te zeggen als we toch de uitvaart moeten voorbereiden. Of ik het woord wil doen? Dat kan, want ik heb in het verleden al een aantal gesprekken met Hans en Paulien gehad, een korte levensloop moet lukken. Bloemen? “Bestel maar iets, hij hield van kleuren”. Muziek? Met moeite wordt een door Hans geliefd muziekstuk genoemd. “Zoek jij de rest er maar bij, van de zelfde muzikant is prima” Een bijdrage van de achter kleinkinderen? “moeten die daarbij zijn dan, doe maar niet”. En zo gaat het door. Wat ben ik blij dat we dat draaiboek al hebben. Ik ga regelen, overleg regelmatig en ze vinden alles prima. Wat is dit intens verdrietig.
Bij de uitvaart leggen de achterkleindochters een bloemetje bij opa, de jongetjes steken een kaarsje aan. De muziek is duidelijk herkenbaar en goed zo. De oudste dochter leest een gedichtje. Tijdens de condoleance kleuren de kindjes een kleurplaat en maken een tekening. Bij het afscheid geef ik ze een boekje waarin ze hun gedachten kunnen opschrijven of tekenen. Aan Paulien geef ik informatie over het TranenTasje mee. Wellicht hebben ze er zelf ook nog wat aan. De koffie en cake wordt amper aangesproken, ze krijgen geen hap door hun keel. Bij hun vertrek bedanken ze me voor de mooie dienst, voor de fijne begeleiding en de goede zorgen. Door het raam van het crematorium zie ik ze stilletjes in de auto stappen. Een paar bloemetjes uit het rouwstuk in de hand. Ik hoop dat ze vandaag nog een poosje bij elkaar blijven en elkaar zullen troosten. En zelf ben ik tevreden omdat zij tevreden zijn. Wat een verantwoordelijkheid was dat, om zelf de woorden, de bloemen en de muziek uit te mogen zoeken. En ik ben blij, omdat ik het goed heb kunnen doen, en daarom ben ik zo blij met dit vak. Na een paar weekjes belt Paulien. “Nogmaals veel dank voor de fantastische begeleiding. Zou je binnenkort ook met mij een draaiboek willen maken? Dat is een idee van de kinderen. We waren allemaal heel erg tevreden”.

Mijn eerste ervaringen met de begraafplaats

23 juli 2019 by Siska Caneel

Mijn diepste herinneringen aan dood en begraven zijn heel ontspannen. Tussen mijn 5e en 9e jaar woonden we in Sappemeer. Naast ons huis aan de Noorderstraat was de oprijlaan van de NH kerk.en achter in de tuin het slootje over kwam je op de begraafplaats. En daar speelde ik altijd met Gina, de kleindochter van de koster . Tussen de graven en bij de grafkisten waarvan de inhoud altijd zeer verrassend was. Ik bedoel dus niet de kisten met de overledenen maar de graftrommels, kistjes met een glazen deksel en gevuld met dierbare herinneringen op sommige graven. Boeken, sieraden, krantenartikelen, poppen, grafbloemen, kaarsjes en nog veel meer. In het kerkgebouwen stond soms een soort zwarte troon. Toen geen idee wat dat was, speelden we daarnaast gewoon schooltje. Verstoppertje, krijgertje en rolschaatsen we om de “troon” heen. Maar dan kwam opeens de boze koster (opa) met zijn hoge zwarte hoed en die stuurde ons weg. Dan luiden de kerkkokken en moesten wij wegwezen. Achter de sloot wachtten we tot al die zwart geklede en verdrietige mensen weer weg waren. We stroopten dan het kerkhof af naar verloren bloemetjes enzo. En ik begreep nooit waarom mijn moeder dan boos was als we onze buit mee naar huis brachten. De eerste keer dat ik echt met de dood in mijn eigen familie te maken had was ik net 9. Daarover later meer.  Op onderstaande foto een recente graftrommel.

 

De volledige opzegdienst voor al uw abonnementen en lidmaatschappen nu in ons basispakket

23 juli 2019 by Siska Caneel

Wat en welke instellingen worden op de hoogte gebracht van een overlijden? Vanaf nu onderdeel van ons Basis-uitvaartpakket: een complete opzegdienst.

Na de uitvaart gaf ik de nabestaanden de enveloppe met de overlijdensakte,  informatie over het ophalen van de as, het nawerk en een boekje met tips voor wat ze zelf nog kunnen/moeten doen. De familie bedankte me voor de goede zorgen in de afgelopen dagen en we namen afscheid.
Een week later kwam ik nog even bij Oma Truus aan, om het TranenTasje voor de kleinkinderen weer terug te halen. Op mijn vraag hoe het met haar was reageerde ze wanhopig. “Siska” zei ze, ik moet zoveel doen en zoveel regelen. De kinderen zijn druk en hebben geen tijd en ik snap er niks van”. Ik heb haar uitgelegd dat de volgende instanties door de gemeente op de hoogte worden gesteld van het overlijden. Allereerst verwerken zij de gegevens in de gemeentelijke Basisadministratie(GBA). Vervolgens worden o.a. ook de belasting, de Sociale Verzekerings Bank, grote pensioenfondsen, zorgverzekeringen, waterschappen, RVD, CAK en het UWV ingelicht. Daarnaast de gemeentelijke belastingen, OZB, afvalstoffenheffing, rioolrecht enz enz.

Maar dan is er nog zoveel te regelen, het is een officiële taak van de nabestaanden om (zo nodig met een kopie van de overlijdens akte) overige instanties op te zeggen of de naam van contracten en lidmaatschappen te laten omzetten. Oma Truus had al veel verzameld, maar had geen idee of het compleet was. “Moet ik ook het Wereld Natuurfonds opzeggen? En de krant lees ik nooit, die hoef ik niet meer. Ik heb geen idee waar mijn man allemaal geld naar overmaakte, maar veel wil ik nu opzeggen. En de bankrekening moet veranderd, en de radiobode wil ik ook op mijn eigen naam.”
Er is echt heel veel te regelen, en daarom was het handig dat dit echtpaar de laatste tijd een lijstje had geprobeerd bij te houden. In hun uitvaartdraaiboek stonden de meeste instanties al opgeschreven. Ik vond het vervelend oma Truus met een tafel vol paperassen te moeten achterlaten . Ik heb er meer mensen mee zien worstelen. Ik besloot hier definitief iets aan te doen.

Vanaf begin juli 2019 bieden wij nu als extra service in ons basispakket de opzegdienst van Closure aan. Zij helpen nabestaanden graag op weg in deze papiermassa. Nadat wij uw toestemming hebben gekregen geven wij de gegevens door en ontvangt men daarna een e-mail van Closure. Daarbij krijgt men een zeer overzichtelijke lijst waarin alleen maar de nodige organisaties aangevinkt moeten worden. Het centrale meldpunt regelt daarna voor u alle opzeggingen, naamswijzigingen en contracten. Banken, verzekeringen, energiebedrijven, kadaster, verhuurders of hypotheekverstrekkers. En dan hebben we het nog niet eens over de vele abonnementen en lidmaatschappen die op naam van de overledene staan. De kosten van deze service nemen wij voor onze rekening. Omdat wij u zeker in deze soms moeilijke tijd graag willen ontlasten. Als alles is geregeld ontvangt men een overzicht van alle bevestigingen. Daarnaast is er een telefoonnummer voor informatie. Deze service geeft dekking aan veel instanties en organisaties, en het zal een opluchting zijn dit niet allemaal zelf te hoeven doen. En oma Truus hebben we tot haar blijdschap natuurlijk ook geholpen.

Het blijft altijd wel handig om voor de latere nabestaanden een overzicht van uitvaartwensen , instanties en lidmaatschappen klaar te hebben liggen. Dat kan ook in het persoonlijke uitvaartdraaiboek, de Piramide, waarin men alle uitvaartwensen kan opschrijven. Deze is bij ons aan te vragen .

Het spelen van het uitvaart-Wensen-Spel

3 juni 2019 by Siska Caneel

Vandaag ga ik het Uitvaart-Wensen-Spel spelen met een familie. In deze familie zal binnenkort de vader overlijden. De echtgenote en kinderen willen met hem praten over zijn uitvaartwensen, maar dat wil hij beslist niet. Om meer te weten te komen over wat de mogelijkheden zijn en de keuzes die ze kunnen maken willen ze het spel spelen. Dat is precies het doel van dit spel. Met elkaar in gesprek gaan, de mogelijkheden en wensen bespreken en dit op een wensenformulier in vullen. Daarna ben je goed geïnformeerd en ben je tevens bewust van je eigen wensen. Ook al is de dood helemaal niet dichtbij kan dit toch een aanleiding zijn voor een verduidelijkend gesprek. Je weet immers nooit wanneer het zover is. En misschien vraagt iemand anders jou om zijn of haar uitvaart te regelen. In dit geval wil men een handvat om met hun zieke echtgenoot, vader en broer het gesprek aan te gaan.
Het mooi vorm geven bordspel met de houten pionnen en fiches lijkt een beetje op het “Mens erger je niet” spel. Er zijn vier soorten vragenkaartjes bij. Ze gaan over feiten en fabels, over jouw uitvaartwensen, stellingen plus de vraag of je het daarmee eens bent en muziekfragmenten over uitvaartmuziek. Omdat ik als uitvaartbegeleider veel ervaring heb met uitvaartwensen en uitvaarten kan ik het spel goed begeleiden. Het is niet belangrijk om te winnen, wij hopen dat het spelen van dit spel bijdraagt aan het bespreekbaar maken en de bewustwording van uitvaartwensen. Het is bijzonder om dit spel te mogen begeleiden en in een ontspannen sfeer met deze familie te mogen praten.
Lijkt het u ook iets? Om met familie, vrienden of collega’s dit spel te kunnen spelen? Uw kennis van de uitvaartmogelijkheden uit te breiden? Een handvat te hebben voor het aangaan van een moeilijk gesprek? Met drie tot zes spelers is het mogelijk. Bel of mail mij gerust voor meer vrijblijvende informatie. Ik kom u graag het spel laten zien. Om daarna eventueel een spel afspraak te maken.

 

 

 

Uitvaartwensen delen

21 mei 2019 by Siska Caneel

Uitvaart-Wensen-Spel
Je latere uitvaart, hoe zou dat er uit moeten zien? En wat zijn tegenwoordig de mogelijkheden? En met wie kun je daar eigenlijk over praten? Een collega uitvaartondernemer ontwikkelde een bordspel met als doel een gesprek over uitvaartwensen te stimuleren. Je kunt het spelen met 4 tot 6 persoenen in een vertrouwelijke sfeer, met mensen die dichtbij je staan. De vragenkaartjes zorgen dat alle onderwerpen voorbij komen en je bepaalt zelf wat je wil vragen of zeggen. Onder leiding van een ervaringsdeskundige (uitvaartbegeleider) kun je antwoord krijgen op de meeste vragen.
Nieuwsgierig geworden? Ik ben op zoek naar mensen die het Uitvaart-Wensen-Spel met me willen spelen om zo zicht te krijgen over de mogelijkheden van hun latere uitvaart. Ken je een paar mensen met wie je dit zou willen delen en neem contact met mij op. Dan maken we een afspraak en het spel bekijken en kunnen we eventueel een speelafspraak maken.

 

Het spel in het kort
Een bordspel lijkende op Mens Erger je Niet, met vragenkaartjes. Wat is er mogelijk op het gebied van uitvaarten? Wat wil ik zelf eigenlijk? Wil ik het allemaal zelf beslissen of laat ik de keuze bij mijn nabestaanden? Doel van het Uitvaart-Wensen-Spel is om met elkaar in gesprek te gaan over de dood (als deze hopelijk nog niet zo nabij is) en om je bewust te worden van je wensen omtrent het afscheid en het bespreekbaar maken daarvan.

Door met elkaar onder begeleiding van een deskundige het Uitvaart-Wensen-Spel te spelen en de vragen te beantwoorden, kom je meer te weten over wat er allemaal mogelijk is, voor je eigen afscheid en voor dat van anderen.

 

Bloemenbeleving

18 april 2019 by Siska Caneel

Elders gelezen:      Een bloemenbeleving.
“Na al 20 jaar bekend te zijn met onze opvallende etalage met een uitvaartkist er in en onze specialisatie met betrekking tot uitvaartbloemen, richten we ons vanaf heden ook op de toegevoegde waarde van bloemen bij een uitvaart”, aldus Anneke de Mik. ”We vinden het hierbij belangrijk dat ook nabestaanden zelf actief deel kunnen nemen in het bloemenproces voor, tijdens en na de uitvaart. Hierbij kun je denken aan een eigen bloemstuk maken, zelf linten drukken en kinderen die in de winkel knutselen. Na de uitvaart kan men met het bloemstuk naar de winkel komen en het bloemstuk een nieuw leven geven door middel van het maken van boeketjes voor thuis of diegene die in de laatste levensfase een belangrijke rol heeft vervuld. Tevens nieuw in onze werkwijze is het direct mee kunnen nemen van je rouwarrangement uit de dagelijks wisselende etalage van ons pand.”
Bron Vakblad Uitvaart. April 20

Wie betaalt, die bepaalt

10 april 2019 by Siska Caneel

Niet mijn woorden, maar dit zei de moeder van een overleden jonge man tegen mij.
Een heel onverwachts overlijden, de jonge echtgenote wist zich geen raad. Toen ik binnen kwam zaten de ouders van de overleden man er al. En al gauw werd duidelijk dat deze en met name de moeder een enorme druk op de jonge weduwe legden. Ze verschilden overal over van mening. Waar de man opgebaard moest worden, wie er uitgenodigd zouden worden, hoe de afscheidsdienst moest worden ingevuld. Welke kaart er gedrukt moest worden. Ik probeerde de jonge vrouw er steeds bij te betrekken om ook haar mening duidelijk te krijgen. Wanhopig gaf ze me aan dat het zinloos was. Moeder bedisselde en stelde vast. Na de eerste regelingen spraken we af de volgende dag weer bij elkaar te komen om nog andere zaken te bespreken. Voor de afspraak, na een nachtje rust belde ik de jonge vrouw thuis op. Ik besprak met haar hoe zij de uitvaart zou willen. Ze was wanhopig. Er was geen geld voor de uitvaart, de ouders wilden wel betalen, maar dan moest het op hun manier. Dat was een lastige toestand. Tijdens de afspraak waar ook de ouders weer bij waren vroeg ik af en toe of de jonge vrouw het ermee eens was, of ze iets misschien anders zou willen? Voordat ze ook maar kon antwoorden was het haar schoonmoeder die me bits liet weten dat zij de beslissingen nam. “Wie betaalt, die bepaalt” zei ze ver genoegzaam. “Het is mijn zoon, ik regel dit.” Er was niets tegen in te brengen. Met verdriet in mijn hart regelde ik een uitvaart die niet aan de wensen van de weduwe voldeed. Wat ik ook nog probeerde, het mocht niet baten. Heel verdrietig voor alle betrokkenen, Ik hoop dat ze contact met elkaar houden en dit later op een rustig moment nog eens met elkaar kunnen bespreken. Maar hoe het is gegaan, daar is dan niets meer aan te veranderen. Een uitvaart, dat kun je maar een keer doen.