Een toespraak door de overledene in de Aula

6 november 2017 by Siska Caneel

Film om nabestaanden toe te spreken

Een aantal jaren geleden ben ik door een oudere heer gevraagd om samen over zijn  latere uitvaart te spreken. Hij was nog niet ziek of zo, maar woonde wel alleen en realiseerde zich dat hij niet het eeuwige leven had. Ik vindt dat altijd een goed idee. Het is zeker voor de nabestaanden prettig wanneer er al enige handvaten zijn. Soms praat men er met niemand over en moet er door de nabestaanden een moeilijke keuze voor cremeren of begraven en veel meer worden gemaakt. Samen bespraken we het uitvaartdraaiboek (de Piramide)  en de keuzes die zoal te maken zijn. Met de familie was weinig of geen contact. Meneer had zijn familie gevraagd om bij het gesprek aanwezig te zijn. Die wilden dat niet, ze vonden het “de goden verzoeken” als je dat allemaal vast wilt leggen. Meneer voelde zich hierin erg eenzaam. Hij sprak niet veel mensen meer. Het viel me op dat hij wel een uitgesproken mening had over de diverse familieleden. En toen kwam het. Hij wilde dat ik voor een fotograaf zou zorgen.” Iemand die ook filmpjes kan maken, zei hij.” En niet later pas bij de begrafenis, nee nu. Binnenkort. Hij had een script geschreven en wilde tijdens  de uitvaart bij de plechtigheid in de aula de  familie nog even toespreken. Dat is nogal wat. Maar natuurlijk heb ik het geregeld. De filmer heeft me het filmpje op een DVD bezorgd en merkte op dat het zeer interessant was. De DVD is bij meneer, hij leeft nog.  En ik denk erover om hem eerdaags eens te benaderen om te vragen of de opnames nog te gebruiken zijn. Want gelukkig veranderen gedachten soms, ruzies worden bijgelegd, mensen zijn er misschien niet meer. En wellicht zou je nu na een paar jaar wel hele andere dingen willen zeggen. En wie moet straks beslissen of die film vertoond mag worden? Ja, ik ga echt eens naar hem toe om dit te bespreken.

Vrouwenliefde niet geaccepteerd

24 oktober 2017 by Siska Caneel

“Met die vrouw hebben wij niets te maken”

Een verdrietige mevrouw aan de telefoon. Haar vriendin en levenspartner Petra is overleden en had eerder gevraagd mij te bellen om de uitvaart te regelen. Ik condoleer haar met het verlies, maak wat notities en we maken een afspraak voor aan het einde van de middag. Als ik in het gezellige appartement binnenkom zijn daar ook de ouders en broers Petra aanwezig.  De sfeer is bedrukt, maar dat lijkt logisch. Ik vraag aan de vrouw, Josien of het om een crematie of begrafenis  gaat. Deze geeft aan dat haar vrouw wilde worden gecremeerd. Waarop de moeder reageert door te zeggen dat het een begrafenis wordt, want dat is gebruikelijk in de familie. Zo’n meningsverschil kom ik vaker tegen, en ik  geef dan aan dat het vooral om de laatste wens van de overledene gaat. Maar voor de familie staat het vast. Begraven. Moeizaam gaat het gesprek verder. “Het gaat om onze dochter, en wij bepalen wat er gebeurt” is de insteek. Ik begrijp dat Petra en Josien al  een aantal jaren samenwoonden en erg veel van elkaar hielden. Ondanks dat de ouders van Petra zich er na veel heftige gesprekken bij neergelegd hadden blijkt dat nu niet waar te zijn. We komen er haast niet uit. En als het over de namen op de rouwkaart gaat barst de bom. “haar naam” zegt een boze vader en wijst naar Josien, de levenspartner van zijn dochter, “haar naam komt niet op die kaart. Wat zou de familie en onze gemeenschap daar van zeggen?  En hoe we ook praten, en wat we ook bedenken, ze zijn niet te vermurwen. Dit is werkelijk intens verdrietig en ook heel erg pijnlijk.

Josien, die toch net haar vrouw heeft verloren knik me toe. ‘Doe het maar zoals zij het willen” zegt ze zonder woorden. En zonder verder ook maar rekening te houden met de grote liefde van hun dochter regelen ze zakelijk een korte en afscheidsdienst, bepalen waar de begrafenis moet plaats vinden  en wie er uitgenodigd mogen worden. De tekst voor de kaart willen ze wel even zien voor we gaan drukken. Vervolgens stappen ze op. Ik blijf verbouwereerd achter in het huis van Petra en Josien waar we samen een mooie opbaring regelen. We bespreken de tekst van de kaart. En bedenken dan dat er een tweede kaart gedrukt gaan worden, voor de vrienden van de twee vrouwen. Josien wil geen ruzie met Petra’s familie, dus zal doen wat ze vragen. Maar daarnaast zullen voor de begrafenis ook de eigen vrienden en vriendinnen uitgenodigd worden. Het aangekondigde afscheid op de kaart is maandagavond. Josien regelt een bijeenkomst voor de vrienden op zondag. En zo gebeurt het. Die dinsdag is het druk op de begraafplaats. Er zijn duidelijk twee groepen gekomen. De dominee kijkt zijn ogen uit. Ieder neemt op eigen wijze afscheid. En de moeder zegt na de uitvaart tegen me “toch wel mooi dat er zoveel mensen waren heh? Onze dochter had wel heel veel vrienden”. Ik knik maar wat en hoop dat ze toch een beetje rekening zal houden met het vreselijke verdriet van Josien.

Een geheime minnares

10 oktober 2017 by Siska Caneel

Vandaag las ik in een vakblad een artikel over de geheime weduwen. Minnaressen die graag afscheid willen nemen van hun geliefde, maar meestal de kans niet krijgen. Een altijd zeer trieste zaak.

Het bracht een gebeurtenis uit mijn stage periode (lang geleden) terug in mijn gedachten. Met een mede stagiaire had ik zojuist een condoleance bezoek begeleid. De familie was vertrokken en wij ruimden de lege kopjes weg. De kist moest worden gesloten en in de koeling gereden, de bloemen naar de bloemenkast. Toen ging de bel.  Verbaast deden we open. Daar stond een mevrouw op de stoep met een bos bloemen. Ze vroeg zacht of de familie weg was en of ze nog even afscheid mocht nemen. Dat leek ons goed en we lieten haar even bij de overledene. Al vrij snel vertrok ze weer. Ze bedankte ons zeer intens dat we haar hadden binnen gelaten. Ze was een zogenaamde geheime minnares en wilde na een relatie van acht jaar toch wel heel graag afscheid van haar geliefde man nemen. Om geen problemen te maken had ze om de hoek staan wachten tot de familie was vertrokken. Toen ze weg was keken wij elkaar eens aan. Dit zou de weduwe vast niet leuk gaan vinden. Ze zou ons zeker vragen van wie de mooie rozen kwamen. We besloten om de bloemen onderin de kist aan het voeteneinde te verstoppen. Een paar dagen later werden we bij de uitvaartleider geroepen en vroeg hij hoe die bloemen onderin de kist waren beland. We vertelden wat er was gebeurt, maar hoe wist hij dat? Een ongelofelijke uitleg volgde. De avond na de avondwake had zich wederom een minnares gemeld. En die had ook bloemen met een kaartje met overduidelijk tekst achter gelaten. En onze collega besloot de bloemen onder in de kist weg te werken.  Waar hij tot zijn schrik de rozen vond. We moesten er met elkaar wel om lachen, meneer was dus een druk baasje geweest.  Maar wat een verdriet voor deze vrouwen. Wat vreselijk om in de krant te moeten lezen dat je geliefde is overleden en niet bij het afscheid te worden betrokken.  En stel je voor dat je die krant niet had gelezen? Mij lijkt het afschuwelijk.

Overigens heb ik later geleerd dat je zonder toestemming van de opdrachtgever (meestal de directe voortbestaanden) niemand bij de overledene mag laten. Dit kan dus niet meer gebeuren.

Een wanhoopsdaad

2 oktober 2017 by Siska Caneel

De sfeer in de ontvangstruimte van het crematorium was deze woensdagmiddag bijna grimmig. Het was druk, het dorp leek wel uitgelopen. Veel ouders met schoolgaande kinderen. Ze kwamen voor het afscheid van een moeder. Deze had in haar wanhoop een einde gemaakt aan haar eigen leven. Ze was een jaar daarvoor gescheiden omdat ze via internet een nieuwe liefde had gevonden. Dit bleek achteraf een grote vergissing en bedrogen bleef ze achter met haar drie kinderen. Er ontstonden veel problemen en uiteindelijk zag ze het leven niet meer zitten. Ze nam handenvol pillen en stierf eerder die week eenzaam op de bank in haar woning. En juist dat werd haar erg kwalijk genomen. Want toen haar kinderen die middag uit school kwamen vonden ze hun inmiddels overleden moeder. Zoals altijd heeft iedereen hier wel een mening over. En die was niet mals. “Hoe kun je jouw kinderen dit aan doen?” Naar het afscheid waren ze massaal toegekomen met hun kinderen, de klasgenootjes en vriendjes van de achtergebleven kinderen. Vooraf aan de aula dienst kon afscheid worden genomen van de overledene. Hiervan werd bijna geen gebruik gemaakt. Ze liepen daar allemaal voorbij. De mensen waren gekomen om de kinderen en hun vader te ondersteunen. Tot ieders verbazing was de moeder van de overleden vrouw de eerste spreker. Zij vroeg de aanwezigen om niet te hard te oordelen over de daad van haar enige dochter. Natuurlijk was het vreselijk wat er was gebeurd. Ze zei begrip te hebben voor de boosheid van de  aanwezigen die ook nu nog goed voelbaar was. Maar vroeg van haar kant ook begrip voor de situatie die nu ontstaan was. “Niemand doet dat zomaar, ze heeft niet nagedacht over wie haar zou vinden. Ze heeft ze niet willen beschadigen, maar was wanhopig.” Met heel veel verdriet in haar stem vroeg ze om op te houden met oordelen en vooral haar kleinkinderen liefdevol op te vangen en te benaderen. Ik vond haar zo dapper! Het werd stil in de aula. Het gemopper en commentaar verstomde. Hier stond een moeder die haar enigste kind kwijt was, als een leeuw vocht ze voor haar kleinkinderen. Tijdens de condoleance na de dienst schudde men haar beschaamd de hand. De kinderen hebben een geweldige oma die er altijd zoveel mogelijk voor ze is. Hun vader is ook weer bij ze komen wonen. En ondanks deze traumatische ervaring gaat het best goed met ze. En in het dorp is de rust terug gekeerd.

En dan blijft de auto op slot

25 september 2017 by Siska Caneel

Elke uitvaart is ook voor mij weer een bijzondere belevenis.

Deze keer hadden we wel weer een geheel nieuwe ervaring. Er gebeurde iets waarvan ik echt even niet wist hoe ik het zou moeten oplossen.  Terwijl de dienst in de kerk ten einde liep ging de chauffeur van de rouwauto vast naar buiten. De auto keren en met de achterdeur naar de deur van de kerk klaarzetten. Binnen reden wij samen met de familie de overledene richting deur om naar de auto te gaan. We vroegen de belangstellenden om de vele bloemstukken mee te nemen naar de begraafplaats. Ondertussen luide de koster de kerkklokken ten teken van afscheid.

Maar toen gebeurde het. Of eigenlijk gebeurde het niet. De achterdeur van de rouwauto wilde niet open gaan. Wat de chauffeur ook probeerde, de deur was en bleef dicht. Daar sta je dan. Ik voelde een lichte paniek opkomen, ik moest een andere auto gaan regelen. Een van ons had wel een ruime auto bij zich, waar de kist met de overledene in zou passen, maar geen mooie zilvergrijze rouwauto zoals de familie besteld had. We besloten de rouwauto op de parkeerplaats te zetten en dan maar voor het alternatief te kiezen, op de begraafplaats werd immers op ons gewacht. Toen de chauffeur van de stoep af de parkeerplaats op reed hoorden we een klik. En jawel, de deur schoot open. Opluchting, we konden de overledene in de mooie auto plaatsen met de vele bloemen om zich heen. Onderweg naar Moscowa maakte ik me grote zorgen: wat als we bij de begraafplaats weer dat probleem hadden? Het zat ons mee. De auto deed wat van hem verwacht werd. Gewapend met paraplu’s tegen  de slagregen en hagelstenen brachten we de familie keurig naar binnen.

Verzorgingshuis rekent zich rijk

24 juni 2017 by Siska Caneel

Wat beleef je in deze branche af en toe toch rare dingen. Na een langdurige ziekteperiode is de oude moeder van 86 in het verzorgingshuis gestorven. De kinderen krijgen te horen dat ze een week hebben om haar kamer leeg te maken. Dat is schrikken. Ik geef de familie aan dat het wettelijk 14 dagen  na de dag van overlijden moet zijn. Het huis mag dit niet doen. Zij krijgen gewoon 14 dagen doorbetaald en moeten rekening met de gevoelens van de familie houden. Voorlopig doen de kinderen echter niks want moeder ligt in haar eigen bed op haar kamer opgebaard. Dan ga je geen kasten leegmaken of opruimen. Dat doen ze wel na de crematie. Een paar dagen later komen ze op een ochtend moeders kamer binnen en kijken verbaasd om zich heen. Er zijn gele stikkers geplakt op gordijnen, kasten, stoelen tafels en andere zaken. Eigendom van (naam verzorgingshuis). Het personeel heeft zich zonder enig overleg toegang verschaft en is even door de inboedel heen gegaan. De zoon ontploft bijna. “Er klopt niets van. Los van het feit dat je zoiets niet doet in de kamer bij een overledene, zijn het moeders eigen spullen. Die kast heeft ze al 40 jaar, en die stoel heb ik haar zelf gegeven “. En zo kunnen ze nog even doorgaan. Ze hadden het met elkaar wel overlegd, moeders spullen mochten eventueel wel voor andere bewoners gebruikt worden. Maar uit boze onmacht gaat dat nu niet door. Eigenhandig gaat de kast aan gruzelementen en in de container van het tehuis gedeponeerd. Misschien hielp het bij de frustratie.  Ik vraag me echter af wat dit voor een beleid is. Dit verzorgingshuis zal ik bij anderen niet gauw aanbevelen. Onbegrijpelijk en niet erg fatsoenlijk.

Tweede druk Bundel “Een goed afscheid is een nieuw begin” te koop

7 juni 2017 by Siska Caneel

Op 25 maart is de bundel  Een goede Herinnering is een nieuw begin”, met columns uit De blauwe regen verschenen.

Een selectie van de mooiste en meest informatieve columns en blogs die eerder in diverse media zijn gepubliceerd.

Al snel was de eerste druk uitverkocht. Maar ze kunnen weer besteld worden.Het boekwerk is handgebonden en voorzien van prachtige foto’s van o.a. uitvaartfotograaf Jikke. De teksten geven stof tot nadenken, over een (veel) latere uitvaart. De beschreven ervaringen zullen soms met een traan, maar zeker ook een lach gelezen worden. De eerste uitgave is ondertussen uitverkocht.  Vanaf nu weer te koop voor € 17,50 en verzendkosten.  Belangstellenden kunnen  een bundel bestellen/kopen door een mail te sturen naar info@caneeluitvaarten.nl

  

Wat is precies een intieme kring?

7 juni 2017 by Siska Caneel

Een moeilijk dilemma voor de familie. Een mevrouw van middelbare leeftijd was na een jarenlange ziekte overleden. De laatste maanden werden in een verpleegtehuis doorgebracht. Vooral geestelijk was ze de laatste maanden snel achteruit gegaan. Een gesprek over de wensen voor haar latere uitvaart was al een hele tijd geleden. “geen poespas”, had ze gezegd. “Graag in mijn eigen intieme kring een crematie regelen.” De weduwnaar belde mij en we regelden alles. Echter, hij wilde niet de broers en zussen van zijn echtgenote uitnodigen. Volgens hem hoorden die niet bij hun intieme kring. Hij besprak het met hun kinderen. “Ja, mama heeft gezegd alleen voor intieme kring”. Zijn dan de broers en zussen die de overledene al hun hele leven kennen en waarmee de verhoudingen verder goed zijn van het afscheid uitgesloten? Zij waren regelmatig op bezoek geweest, hadden nog kleine uitstapjes met hun zus in de rolstoel gemaakt en waren ook vaak gevraagd om langs te komen.” Nee, alleen ons gezin, de kleinkinderen en voor mij ter ondersteuning mijn zus.” Ik vroeg me hardop af of je de familie van zijn vrouw kon buitensluiten? Of een ander moment kiezen voor een afscheid van de broers en zussen? De weduwnaar was onverbiddelijk. “Nee, dat wilde mijn vrouw niet, geen poespas.” Maar het is erg belangrijk dat men tijdens het rouwproces de gelegenheid krijgt om afscheid te nemen, zeker waar het zulke naaste familie betreft. De broers en zussen kregen het pas laat te horen en waren diep geschokt. Ze hadden een goede band met hun zus, dit kon ze nooit bedoeld hebben. Verdriet en boosheid, dit kon niet waar zijn. Een van hen belde mij om te vragen wanneer het afscheid zou zijn. Ik gaf aan dat ze beter niet konden komen. Bij de deur geweigerd worden moet een enorme dreun zijn. “Doe jezelf dat niet aan” was mijn raad. Intens verdrietig bleven ze achter. Ze konden geen afscheid nemen, geen bloemen sturen, geen woorden aan hun gevoelens geven. De verbijstering was groot. Met elkaar hebben ze daarna een eigen ceremonie georganiseerd waarbij ze herinneringen hebben opgehaald. Nog heel lang hebben ze last gehad van deze beslissing van hun zwager. Ze hebben zijn wens (met moeite) gerespecteerd maar zullen het nooit accepteren. Ze weten zeker dat hun zus dit niet zo bedoeld had. Wat een enorm verdriet.

Na een familieruzie niet naar de uitvaart

27 mei 2017 by Siska Caneel

Altijd fijn wanneer een overledene in zijn/haar eigen omgeving kan worden opgebaard. De laatste dagen thuis, in eigen omgeving,  ook in een verzorgingshuis. Dan ook is er de mogelijkheid voor de naaste buurtjes om goed afscheid te nemen. Gelukkig mag en kan het steeds vaker. De verzorgster van meneer A. belde mij de 2e dag. Er had iemand gebeld om te vragen of het klopt dat zijn vader was overleden. Een zoon, die al zeker 15 jaar geen contact met zijn vader had gehad. Hij wilde geen bericht achter laten, zou niet komen maar wilde wel informatie i.v.m. de erfenis. De volgende dag zou hij terug bellen. “Laat hem mij maar bellen” antwoordde ik en wachtte af. Ondertussen de vriend die de uitvaart moest regelen op de hoogte gesteld. De zoon belde me. Gaf me uitleg over de reden van de zeer slechte relatie met zijn vader.  Hij wilde echt niet komen, wilde die boze man nooit meer zien. “Geen nachtmerries meer, ik ben er klaar mee. Maar hij is wel rijk geworden en ik vindt dat mijn broer en ik gecompenseerd mogen worden voor alle verdriet was ons is aangedaan”. Daar schrik ik dan toch even van. Ik vroeg hem of het in dit geval niet goed zou zijn om dan juist wel afscheid te komen nemen, om alles daarmee definitief  af te sluiten.  Over de erfenis gaan wij uitvaartondernemers niet. We kunnen de nabestaanden in contact met elkaar of een notaris brengen, maar daar blijft het bij. Met de zoon van meneer A. heb ik een poosje gesproken maar hij bleef bij zijn beslissing, niet bij de uitvaart aanwezig te zijn. Ook zijn jongere broer wilde er niet bij zijn. Ik beloofde zijn telefoonnummer door te geven aan de testamentair executeur. Ik  benoemde terloops plaats en tijd van de uitvaart en wenste hen sterkte.

Op de dag van de begrafenis klonk er plotseling geroezemoes door de aula. Naast de zussen en broer van meneer A. waren er een paar vrienden gekomen. En plotseling stonden daar tot ieders verrassing de twee zoons en hun echtgenotes. Zij  knikten naar de aanwezigen en namen achterin  plaats. Na de dienst spraken ze me aan, bedankten voor het telefoongesprek en besloten nog even te blijven.  Wat was ik inwendig blij om ze te zien. De tantes sloten ze in hun armen, en bij de koffie kwamen de telefoons met foto’s op tafel. Zo fijn om te zien dat er agenda’s werden getrokken en afspraken gemaakt bij het afscheid. Later hoorde ik dat dit afscheid hen bijzonder goed had gedaan. Voor de erfenis hadden ze bedankt. Ze wilden niets van hun vader. Met deze mooie kerkdienst hadden ze het helemaal kunnen afsluiten. En ik was dankbaar. Deze zaken horen  ook bij mijn werk als uitvaartleider.

 

 

Samen thuis en samen uit

15 mei 2017 by Siska Caneel

Een mevrouw was overleden en lag thuis opgebaard. Het was tijdens een ijskoude winter. De hoogbejaarde echtgenoot had met zijn kinderen ruimte gemaakt in de woonkamer. Daar hoorde moeder te zijn, dat was haar plek, te midden van het gezin. De kachel stond laag, dat is nodig bij een thuisopbaring. Zo maakte mevrouw ook onderdeel uit van alle besprekingen over haar uitvaart. In een prachtige wade gewikkeld werd ze door de kinderen bedekt met kleurige rozen. Er werden liedjes gezongen, er werd tegen haar gepraat, maar wat was het koud. Een van de kinderen belde me na een paar dagen op. “Zou jij met vader willen praten? Dit gaat zo niet langer. Hij hoest, hij proest, loopt met een muts op, shawl om en zelfs handschoenen aan. Misschien is het beter wanneer je moeder naar het uitvaartcentrum brengt, dan kan hier de kachel weer aan. Naar ons wil hij niet luisteren, misschien kun jij iets bereiken?”

Zo schoof ik die middag aan voor een kopje thee. En maakte een opmerking over het hoesten. ”Je moet wel oppassen dat je niet ziek gaat worden voor de uitvaart. Dan kun je straks misschien niet mee. “ Hij schudde zijn hoofd en zei dat het niet anders kon. Zijn geliefde vrouw moest tot aan de uitvaart thuis blijven. Toen ik even door vroeg vertelde hij me het volgende: “Wij hebben hier zoveel jaren samen gewoond, en we hebben samen afgesproken dat we elkaar nooit in de steek zouden laten. Samen in het huis, en samen eruit. Dus ik moet het nog even zien vol te houden.” Nu begreep ik zijn wens. Maar bedacht toch een oplossing. Ik begon nog eens over de kou, en dat hij op deze manier wellicht ziek zou worden. Wanneer ik zijn vrouw mee zou nemen naar het uitvaartcentrum kon de kachel weer aan. Hij begon te sputteren, nee, dat kon niet.

Maar, zo ging ik verder.” Je mag bij haar gaan kijken zo vaak als je wilt en kunt. En op de dag van de begrafenis kom ik met haar hiernaartoe om je op te halen. En dan mag je bij haar in de rouwauto zitten en kun je samen de straat uitrijden”. Daar moest hij even over nadenken, maar knikte toen toch dat het goed was. Ik gunde hem nog een uurtje om afscheid te nemen en toen kwam de auto om haar over te brengen. Hij ging mee naar buiten en hielp ons haar in de auto te zetten. De auto begon te rijden en ik liep voor de auto uit de straat uit. Toen ik daarna weer binnen kwam waren muts en shawl af. Hanschoenen uit en de verwarming stond te loeien. Gelukkig, mijn missie was geslaagd.  Op de dag van de begrafenis deden we het zoals afgesproken. Meneer was tevreden dat hij zijn belofte aan zijn echtgenote kon inlossen. Hij begeleide haar tot aan het graf en gaf zich over aan zijn verdriet. Fijn dat dat konden regelen.